Δευτέρα, 27 Φεβρουαρίου 2012

Πωλ Κρούγκμαν: από τι πάσχει η Ευρώπη;



(άρθρο του Πωλ Κρούγκμαν στους New York Times)

Λισαβόνα. Τα πράγματα είναι τρομακτικά εδώ, καθώς η ανεργία ξεπερνά το 13%. Τα πράγματα είναι ακόμη χειρότερα στην Ελλάδα, την Ιρλανδιά και την Ισπανία και η Ευρώπη συνολικά φαίνεται να πέφτει πάλι σε ύφεση.

Γιατί η Ευρώπη έγινε ο ασθενής της παγκόσμιας οικονομίας; Όλοι ξέρουν την απάντηση. Δυστυχώς τα περισσότερα από όσα γνωρίζει ο κόσμος δεν είναι αλήθεια και οι ψεύτικες ιστορίες για τα ευρωπαϊκά δεινά είναι διαστρέβλωση του λόγου μας.

Διαβάστε ένα δημοσίευμα γνώμης για την Ευρώπη και πιθανόν θα διαπιστώσετε μία από τις δύο ιστορίες, τις οποίες ονομάζω τη ρεπουμπλικανική αφήγηση και τη γερμανική αφήγηση. Καμία από τις ιστορίες δεν ανταποκρίνεται στα γεγονότα.

Η ρεπουμπλικανική ιστορία- είναι ένα από τα κεντρικά θέματα στην καμπάνια του Μιτ Ρόμνεϊ- είναι ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει πρόβλημα διότι έκανε πάρα πολλά για να βοηθήσει τους φτωχούς και τους ατυχείς, ότι βλέπουμε την επιθανάτια αγωνία του κράτους πρόνοιας. Αυτή η ιστοριά, ειναι, παρεμπιπτόντως, αιώνια αγαπημένη της δεξιάς: το 1991, όταν η Σουηδία αντιμετώπιζε την τραπεζική κρίση που προήλθε από την απορρύθμιση (σας φαίνεται οικεία;), το Cato Institute εξέδωσε μία “θριαμβευτική” έκθεση για το πώς αυτό απέδειξε την αποτυχία του συνολικού μοντέλου του κράτους πρόνοιας.

Ανέφερα ότι η Σουηδία, η οποία εξακολουθεί και έχει ένα πολύ γεναιόδωρο κράτος πρόνοιας, είναι σήμερα αστέρι στις επιδόσεις με οικονομική ανάπτυξη ταχύτερη από οποιοδήποτε άλλο πλούσιο κράτος;

Αλλά ας το κάνουμε συστημικά. Δείτε τα 15 ευρωπαίκά κράτη που χρησιμοποιούν σήμερα το ευρώ χωρίς τη Μάλτα και την Κύπρο και κατατάξτε τα βάσει του ποσοστού επί του ΑΕΠ που ξοδεύουν σε προγράμματα κοινωνικής πρόνοιας πριν από την κρίση. Έτσι τα προβληματικά κράτη GIPSI (Ελλάδα, Ιρλανδία, Πορτογαλία, Ισπανία, Ιταλία) ξεχωρίζουν για το ασυνήθιστα μεγάλο κράτος πρόνοιας που έχουν; Όχι δεν ξεχωρίζουν. Μόνο η Ιταλία βρίσκεται στο top 5 και ακόμα και έτσι το ποσοστό της είναι μικρότερο από αυτό της Γερμανίας. Οπότε οι χώρες με εξαιρετικά μεγάλο κράτος πρόνοιας δεν προκάλεσαν τα προβλήματα.

Ακολουθεί η γερμανική ιστορία, η οποία τα αποδίδει όλα στη δημοσιονομική ανευθυνότητα. Αυτή η ιστορία φαίνεται να ταιριάζει στην Ελλάδα αλλά σε κανένα άλλο. Η Ιταλία είχε ελλείμματα στα χρόνια πριν από την κρίση αλλά ήταν λίγο μεγαλύτερα από της Γερμανίας (το μεγάλο χρέος της η Ιταλία το κληρονόμησε από τις ανεύθυνες πολιτικές πριν από πολλά χρόνια). Τα ελλείμματα της Πορτογαλίας ήταν σημαντικά μικρότερα, ενώ η Ισπανία και η Ιρλανδία είχαν κατά βάση πλεονάσματα.

Και οι χώρες που δεν είναι στο ευρώ φαίνεται να έχουν μεγάλα ελλείμματα και μεγάλα χρέη χωρίς να αντιμετωπίζουν κρίση. Η Βρετανία και οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να δανείζονται μακροπρόθεσμα σε επιτόκια περίπου 2%. Η Ιαπωνία, η οποία έχει πολύ υψηλότερο χρέος από οποιαδήποτε χώρα στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανόμενης και της Ελλάδας, πληρώνει μόνο 1%.

Με άλλα λόγια η ελληνοποίηση του άποψης βάσει της οποίας είμαστε όλοι μόνο ένα χρόνο ή δύο όσον αφορά τα ελλείμματα πριν γίνουμε άλλη μία Ελλάδα είναι τελείως αβάσιμη.
Από τι πάσχει λοιπόν η Ευρώπη; Η αλήθεια είναι ότι η ιστορία είναι κυρίως νομισματική. Εισάγοντας ένα κοινό νόμισμα χωρίς τους θεσμούς που χρειάζονται για να το κάνουν να λειτουργήσει, η Ευρώπη επανεφηύρε τις ανωμαλίες του κανόνα του χρυσού- οι οποίες έπαιξαν κυρίαρχο ρόλο στη δημιουργία και τη διαιώνιση της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης του 1929.

Πιο συγκεκριμένα, η δημιουργία του ευρώ ενθάρρυνε μία λανθασμένη αίσθηση ασφάλειας μεταξύ των ιδιωτών επενδυτών, απελευθερώνοντας τεράστιες μη διατηρήσιμες ροές κεφαλαίων σε κράτη σε όλη την περιφέρεια της Ευρώπης. Ως αποτέλεσμα αυτών των εισροών, τα κόστη και οι τιμές αυξήθηκαν, η βιομηχανία έγινε μη ανταγωνιστική και τα κράτη που είχαν ισοσκελισμένο εμπορικό ισοζύγιο άρχισαν να έχουν μεγάλο εμπορικό έλλειμμα. Τότε η μουσική σταμάτησε.

Αν τα κράτη της περιφέρειας είχαν ακόμη το δικό τους νόμισμα, θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν την υποτίμηση για να αποκαταστήσουν γρήγορα την ανταγωνιστικότητά τους. Αλλά δεν μπόρεσαν, που σημαίνει ότι βρίσκονται σε μία μακρά περίοδο μαζικής ανεργίας και αργού αποπληθωρισμού. Οι κρίσεις χρέους είναι κυρίως απότοκο αυτής της θλιβερής προοπτικής, διότι οι οικονομίες σε ύφεση οδηγούν σε ελλείμματα και ο αποπληθωρισμός μεγιστοποιεί το βάρος του χρέους.

Τώρα, η κατανόηση της φύσης των προβλημάτων της Ευρώπης προσφέρει μόνο περιορισμένα οφέλη στους ίδιους τους Ευρωπαίους. Τα κράτη που αντιμετωπίζουν πρόβλημα δεν έχουν τίποτα άλλο πέρα από δυσάρεστες επιλογές: είτε να υποφέρουν από τους πόνους του αποπληθωρισμού ή να προχωρήσουν σε δραστικά βήματα να εγκαταλείψουν το ευρώ, κάτι το οποιό δεν θα είναι πολιτικά εφικτό εκτός αν όλες οι άλλες επιλογές αποτύχουν (ένα σημείο το οποίο η Ελλάδα φαίνεται να προσεγγίζει). Η Γερμανία θα μπορούσε να βοηθήσει ανατρέποντας τις δικές της πολιτικές λιτότητας και αποδεχόμενη τον υψηλότερο πληθωρισμό, αλλά δεν θα το κάνει.

...Οι ψεύτικες ιστορίες για την Ευρώπη χρησιμοποιούνται για να προωθηθούν πολιτικές που θα ήταν σκληρές, καταστροφικές ή και τα δύο. Την επόμενη φορά που θα ακούσετε ανθρώπους να επικαλούνται το ευρωπαϊκό παράδειγμα για να ζητήσουν να καταστρέψουμε το το κοινωνικό πλέγμα προστασίας ή να μειώσουμε τις δαπάνες για να αντιμετωπίσουμε μία οικονομία σε βαθιά ύφεση, θα πρέπει να ξέρετε αυτό: δεν έχουν ιδέα για τι μιλάνε.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου